دوراهي جذب سرمايه در صنعت گاز آيا ترامپ مي تواند مانع صادرات گاز ايران شود؟

دوراهي جذب سرمايه در صنعت گاز
آيا ترامپ مي تواند مانع صادرات گاز ايران شود؟

دنياي اقتصاد: لغو تحريم هاي يکجانبه غرب از دي ماه سال گذشته باعث شد صنعت نفت و گاز ايران که براي سال ها از بازارهاي جهاني دور مانده بود، به سرعت کاهش توليد خود را بازيابي کند. حال بعد از گذشت بيش از يک سال از اجراي برجام و رفع تحريم هاي غرب، ايران تلاش دارد جاي پاي خود را در بازار جهاني انرژي به خصوص بازار گاز محکم تر از قبل کند. اين اراده در حالي در ميان مسوولان وجود دارد که به نظر مي رسد مواضع مقابله جويانه رئيس جمهوري جديد آمريکا مانعي در مقابل پيشرفت ايران در بازارهاي جهاني باشد. اما در حالي که دونالد ترامپ تلاش دارد امکاناتي را که برجام براي ايران به همراه آورده است محدود کند، مسوولان ايراني عقيده دارند رئيس جمهوري جديد آمريکا مانعي جدي براي گسترش بازارهاي صادراتي نفت و گاز ايران و همچنين ورود سرمايه گذاران به اين صنعت نيست.
بر اين اساس معاون امور بين الملل وزارت نفت درباره تهديدهايي که از سوي دولت جديد آمريکا در رابطه با اعمال تحريم هاي جديد عليه ايران مطرح مي شود، عقيده دارد اظهارات مقابله جويانه آمريکا نمي تواند مانع پيوستن ايران به روسيه و نروژ به عنوان بزرگ ترين صادرکنندگان گاز دنيا شود. به گزارش بلومبرگ اميرحسين زماني نيا که در يک کنفرانس گازي در فرانکفورت آلمان حضور داشت، اعلام کرد: «تنش هاي سياسي در مسير پروژ ه هاي نفت و گاز ايران خللي وارد نمي کند.»
بر اساس آنچه پيش از اين از سوي مسوولان نفتي ايران اعلام شده است، صنعت نفت و گاز ايران به عنوان صنايع بالادستي به سرمايه اي حدود 100 ميليارد دلار براي توسعه فعاليت هاي خود نياز دارند. به اين ترتيب اگرچه بعد از لغو تحريم ها تفاهم نامه هايي بين شرکت ملي نفت ايران و شرکت هاي بزرگ بين المللي مانند شل و توتال براي جذب سرمايه و تکنولوژي امضا شده است، اما هنوز هيچ کدام از اين تفاهم نامه ها به قرارداد نهايي تبديل نشده است. نهايي نشدن هيچ کدام از اين قراردادها در حالي است که توتال به عنوان بزرگ ترين شريک ايران در حوزه نفت و گاز، اخيرا با اشاره به سياست هاي دونالد ترامپ اعلام کرده است تنها در صورتي فعاليت خود را در ايران آغاز خواهد کرد که ايران به تعهدات هسته اي خود پايبند باشد. پاتريک پويان، مديرعامل توتال فرانسه اخيرا در مصاحبه اي در اين زمينه اعلام کرده است: بازار گاز ايران يک فرصت بزرگ است. با وجود علاقه اي که توتال براي ورود به بازار گاز ايران دارد، در هر صورت به نظر مي رسد اين شرکت جانب احتياط را رعايت کرده و تا قبل از کسب اطمينان از روابط بين ايران و دولت جديد آمريکا، وارد ميدان نخواهد شد به ويژه آنکه اين شرکت هنوز تعهدي اجرايي در ايران ندارد.

ترامپ چالش اصلي صادرات گاز ايران؟
اميرحسين زماني نيا که به تازگي و پس از اعلام نظر توتال در رابطه با ورود به ايران در کنفرانس گاز فرانکفورت حضور داشت، از اين فرصت براي اعلام مواضع مسوولان نفتي ايران استفاده کرده و در رابطه با چگونگي سرمايه گذاري نفتي در ايران گفت: نگراني هاي زيادي از کمبود سرمايه گذاري جهاني در حوزه نفت و گاز وجود دارد اما با اين حال پروژه هاي نفت و گاز ايران به قدري جذاب است که فکر نمي کنم براي جذب سرمايه خارجي با مشکلي جدي رو به رو باشيم. زماني نيا در ادامه گفت: ما فکر نمي کنيم که دولت جديد آمريکا مشکل بزرگي در زمينه تجارت نفت و گاز ايران ايجاد کند.
اين مقام نفتي در حالي دولت جديد آمريکا را مانعي بر سر راه تجارت نفت و گاز ايران نمي داند که به نظر مي رسد در رابطه با صادرات گاز همه مشکلات به عقايد ترامپ در مورد ايران مربوط نباشد و مشکلات ديگري نيز وجود داشته باشند. بر اين اساس در حالي که کشورمان بزرگ ترين حجم تجاري گاز طبيعي را در دنيا دارد، صادرات گاز ايران در مجموع کمتر از بوليوي است. هرچند ممکن است اين شرايط در آينده اي نه چندان دور با پيوستن عراق به بازار صادرات نفت ايران با تغييراتي همراه شده و منجر به افزايش حجم صادرات گاز شود. در حال حاضر ترکيه نيز يکي از مشتريان گازي ايران است و ايران طرحي براي صادرات گاز به عمان را نيز در مراحل اوليه آن در دست اجرا دارد. همچنين هند درحالي يکي از بازارهاي بالقوه صادرات گاز ايران به شمار مي رفت که روز گذشته پايگاه خبري اينترفکس نچرال گاز ديلي، به نقل از يک مقام شرکت ساوث آسيا گاز انترپرايز(سيج) اعلام کرد، پروژه لوله گذاري زير دريا براي صادرات گاز از ايران از طريق درياي عمان و اقيانوس هند به هند به زودي آغاز مي شود. اين خبر هنوز از سوي مقام هاي ايراني و هندي تاييد نشده است.
از ديگر سو نمايندگان مجلس ايران هفته گذشته به وزارت نفت اجازه دادند که درصورت افزايش توليد به يک ميليارد متر مکعب در روز بتواند با همکاري بخش خصوصي به کشورهاي همسايه و اروپا گاز صادر کند. با تمام اين تفاسير در رابطه با ورود گسترده سرمايه گذاران به صنعت گاز ايران يا گسترش بازارهاي صادراتي کشورمان هنوز شک و ترديدهاي تامل برانگيزي وجود دارد. براي مثال در حال حاضر رقابت سنگيني براي به دست آوردن سهم بازار بيشتر در ميان عرضه کنندگان گاز در دنيا وجود دارد. از ديگر سو قيمت گاز در اروپا طي 5 سال گذشته با افتي 25 درصدي همراه بوده است. همچنين شرايط خاورميانه به شکلي است که نبود امنيت در کشورهاي متقاضي گاز که در اطراف ايران قرار دارند، در بسياري از مواقع تبديل به مانعي در پيشرفت پروژه هاي صادرات گاز مي َشود.
در کنار مسائل جهاني که به دست آوردن سهم بازار بيشتر را با چالش هايي همراه مي کند، مشکلات داخلي نيز همچون سدي در مقابل صادرات گاز کشور قرار دارند. در حال حاضر ايران به همان ميزان که گاز توليد مي کند، به همان ميزان نيز در سراسر کشور گاز مصرف مي کند. گسترش خطوط انتقال گاز حتي به دوردست ترين مناطق کشور، قيمت ارزان گاز و مناسب نبودن زيرساخت هاي انتقال و مصرف آن در خانه ها و واحدهاي صنعتي همگي از جمله دلايلي هستند که مصرف گاز را در ايران به بيش از استانداردهاي جهاني رسانده و حجم زيادي از گاز توليدي به واسطه اين مشکلات فرصت صادرات را از دست داده و سوخت مي شود. از سوي ديگر مسائل سياسي هم در بازار گاز ايران تاثيرگذار بوده و طي سال هاي گذشته اجراي پروژه هاي گازي با تغيير دولت ها دستخوش تغييرات و تاخير در اجرا شده است. کريستوفر هاينز رئيس نفت و گاز مرکز پژوهش VMI در لندن در اين زمينه مي گويد: «ايران ظرفيت هاي بسيار زيادي در حوزه نفت و گاز دارد اما مدتي است که هيچ اتفاق ويژه اي در اين کشور رخ نداده است. ما نياز به اطمينان بيشتري بين اجراکنندگان پروژه و دولت داريم و همچنين نياز به اعتمادسازي در بخش سياسي بين دو کشور داريم.»

توليد محصولات پتروشيمي جايگزيني براي صادرات
اما زماني نيا در اجلاس گاز فرانکفورت اعلام کرده است: مسائل سياسي بين المللي يک وقفه در سرمايه گذاري در ايران ايجاد کرده است اما فرصت ها و امتيازات صنعت گاز ايران بسيار بزرگ تر از آن است که شرکت هاي مختلف بين المللي را براي سرمايه گذاري ترغيب نکند. ايران 56 ميدان گازي با ذخيره 33/ 7 تريليون متر مکعب دارد که هنوز 40 ميدان آن توسعه نيافته است. با اين حال بحث ها در ايران در رابطه با بهترين روش بهره برداري از گاز طبيعي در جريان است براي مثال اين بحث در ايران وجود دارد که ممکن است تبديل گاز به محصولات پتروشيمي از منفعت اقتصادي بيشتري برخوردار باشد تا صادرات آن به شکل خام. به عقيده کارشناسان از آنجا که قيمت بين المللي گاز در حال حاضر جذاب نيست و ممکن است تا سال 2024 نيز در همين سطح باقي بماند، تبديل گاز به محصولات پتروشيمي و صادرات آن ممکن است به صرفه تر باشد. در اين ميان سيامک اديبي رئيس شرکت مشاوره اي FGE عقيده دارد: ايران مي تواند با استفاده از فناوري هاي روز، تا سال 2030 صادرات گاز خود را به 6 ميليارد متر مکعب در روز برساند و بيشتر مشتري هايش هم کشورهاي خاورميانه خواهند بود. به اين ترتيب ايران مي تواند به پنجمين کشور بزرگ صادرکننده گاز در جهان بعد از روسيه، نروژ، کانادا و قطر تبديل شود. اما اگرچه ايران ظرفيت عظيمي براي صادرات گاز دارد، سوال بزرگي که همچنان باقي مي ماند، اين است که اين ظرفيت عظيم چگونه و براي ارسال به کدام بازارها مورد بهره برداري قرار خواهد گرفت؟