زيرپوست توافق نفتي تهران- مسكو

زيرپوست توافق نفتي تهران- مسكو
زنگنه: 100 هزار بشكه نفت به روسيه صادر مي شود

دنياي اقتصاد: بالاخره بعد از گذشت بيش از سه سال از اولين روزهايي که زمزمه صادرات نفت ايران به روسيه به گوش رسيد، خبر آمد که وزراي نفت و انرژي دو کشور شامگاه سه شنبه براي صادرات 100 هزار بشکه نفت ايران به روسيه به توافق رسيده اند. به گزارش خبرگزاري ها، وزير نفت کشورمان اين قرارداد را موجب گسترش روابط دو کشور دانسته و از امضاي توافق نهايي بين تهران و مسکو ظرف دو هفته آينده خبر داده است. بررسي هاي «دنياي اقتصاد» نشان مي دهد که قرارداد فروش نفت ايران به روسيه، مي تواند موجب حفظ يکي از بازارهاي مهم صادراتي نفت ايران يعني هند شود، چراکه روسيه در حال حاضر مالک پالايشگاه اسار يعني يکي از مشتريان اصلي ايران در هند است و ايران با اين قرارداد مي تواند صادرات نفت خود به اين پالايشگاه را حفظ کند، اما آنطور که بيژن زنگنه گفته است، نيمي از درآمد حاصل از اين قرارداد فروش نفت به صورت کالابه ايران باز مي گردد که اين خود تهديدهايي را براي کشور به دنبال دارد و ياد قراردادهاي تهاتر نفت و کالابا چين و هند در دوران تحريم ها را زنده مي کند.

چرا روسيه از ايران نفت مي خرد؟
روسيه در حال حاضر با توليد نزديک به 11 ميليون بشکه نفت خام در روز بزرگترين توليدکننده اين کالادر جهان محسوب مي شود. اين کشور همچنين از حيث صادرات نفت خام، بعد از عربستان دومين صادرکننده نفت جهان است. از اين رو اين سوال مطرح است که کشوري با اين حجم توليد و صادرات نفت خام چه نيازي به نفت ايران دارد؟
شايد جواب به اين پرسش را بتوان در خلال اظهارات زنگنه کشف کرد. وزير نفت درخصوص اين قرارداد گفته است: «روزانه ١٠٠ هزار بشکه نفت خام ايران به روسيه تحويل و به مقاصدي که اين کشور اعلام مي کند، صادر خواهد شد.» بر اساس اين اظهارات، احتمالاهيچگاه نفت ايران از طريق درياي خزر به روسيه نرسد، بلکه روزانه 100 هزار بشکه نفت ايران از پايانه هاي نفتي جنوب کشور به مقاصد صادراتي روسيه خواهد رفت.
بررسي ها نشان مي دهد که يکي از مقاصد احتمالي هند خواهد بود. اين احتمال از آنجا مطرح مي شود که حدود سه ماه پيش روسنفت، بزرگترين شرکت نفتي روسيه 98 درصد بزرگترين گروه پالايشي هند، اسار اويل را به ارزش 13 ميليارد دلار خريداري کرد. اسار اويل روزانه بيش از 400 هزار بشکه نفت خريداري مي کند که بعد از لغو تحريم ها، ايران حدود يک سوم اين مقدار را تامين مي کرد. با خريد سهام اين پالايشگاه توسط روس ها اين نگراني به وجود آمد که ايران يکي از بازارهاي مهم خود را از دست بدهد، اما در گزارشي که «دنياي اقتصاد» در اين خصوص با عنوان «دو پيام جدال غول هاي نفتي» منتشر کرد، اين موضوع مطرح شد که روسيه اصولاتوان صادرات نفت به هند را ندارد. در واقع بر اساس اظهارات مدير امور بين الملل سابق شرکت ملي نفت، روسيه دو راه براي انتقال نفت خود به پالايشگاه اسار هند دارد. يک راه اين است که از طريق درياي سياه نفت خود را به هند منتقل کند که به دليل محدوديت هاي عبور از تنگه بسفر و کانال سوئز، مجبور خواهد شد از نفتکش هاي کوچک استفاده کند و اين موضوع هزينه هاي حمل و نقل را بالامي برد. اما راه دوم از طريق شمال اروپا است که اين مسير نيز به دليل طولاني بودن مسافت براي انتقال نفت چندان به صرفه نيست. از اين رو بررسي مبادلات نفتي هند و روسيه نشان مي دهد که دومين واردکننده نفت آسيا از بزرگ ترين توليدکننده نفت جهان روزانه مقدار بسيار ناچيز و نزديک به صفري نفت وارد مي کند. بر اين اساس، محسن قمصري گفته بود که روسيه براي تامين نفت اين پالايشگاه مجبور به سوآپ نفت است.
حال به نظر مي رسد ايران با امضاي اين قرارداد بخش مهمي از بازار خود در هند را حفظ خواهد کرد و نفت ايران از اين پس به سفارش روسيه راهي اسار هند خواهد شد. اما خريد اين پالايشگاه براي روس ها چه مزيتي دارد؟ اول اينکه اين اقدام موجب مي شود که روسيه بازار نفت بسيار مهم هند را به رقباي خود واگذار نکند و همچنان در بازار اين کشور نقش آفريني کند و دوم اينکه نگاهي به جزئيات محدودي که از قرارداد ايران و روسيه منتشر شده نشان مي دهد که اين کشور از امضاي قرارداد با ايران مزاياي ديگري نيز به دست خواهد آورد.

نتيجه سه سال مذاکره
ايده اوليه تبادل نفت و كالادر جريان اولين ديدار بين ولاديمير پوتين و حسن روحاني، رئيس جمهوري روسيه و ايران در اولين ماه هاي آغاز به کار دولت يازدهم در بيشكك مطرح شد. اما نگاهي به اخبار پراکنده‎ اي که در آن زمان درخصوص قرارداد احتمالي ايران و روسيه مطرح مي شد، نشان مي دهد تنها ارقام مقداري تغيير کرده و اصل قرارداد شباهت زيادي به اخبار متنوع آن دوران مطرح دارد. در آن روزها گفته مي شد که قرار است ايران روزانه 500 هزار بشکه نفت به روسيه صادر کند و در مقابل از اين کشور کالادريافت کند.
حال بر اساس اظهارات وزير نفت، از اين پس ايران روزانه 100 هزار بشکه نفت به روسيه صادر خواهد کرد و در مقابل 50 درصد از آن را نقدي دريافت مي کند و 50 درصد باقي مانده را از روسيه کالاخريداري خواهد کرد. اين موضوع به اين معناست که درآمد 50 هزار بشکه صادرات روزانه نفت ايران به شکل کالاي روسي به کشور وارد مي شود که در قيمت هاي کنوني(حدود 50 دلار در هر بشکه) حدود 900 ميليون تا يک ميليارد دلار ارزش دارد. براي اينکه بيشتر متوجه بزرگ بودن اين ارقام شويم، نگاهي به آمار حجم مبادلات دو کشور در ساليان گذشته مي اندازيم. بر اساس آمار گمرک جمهوري اسلامي ايران، حجم واردات کالاهاي غير نفتي ايران از روسيه در سال 94 بالغ بر 498 ميليون دلار بوده است که در سال جاري رشد قابل توجهي داشته و در 10 ماه ابتداي سال به 359/ 1 ميليارد دلار رسيده است. همچنين گفته مي شود در سال جاري حجم صادرات کالاهاي غير نفتي ايران به روسيه بالغ بر 500 ميليون دلار بوده است. اين آمار نشان مي دهد که با انجام تهاتر نفت و کالاحجم واردات غير نفتي ايران از اين کشور رشد قابل توجهي خواهد داشت.
اما سوالي که مطرح مي شود، اين است: «آيا کالاهاي روسي کيفيت و ظرفيت لازم براي واردات اين حجم را دارد؟» در دوران تحريم ها و به دليل دشوار بودن تبادلات مالي، ايران با برخي خريداران نفت خود از جمله هند و چين مبادلات مشابهي داشت که کسي در کشور خاطره خوشي از آن نوع تجارت نفتي به ياد ندارد و حال بيم آن مي رود شاهد رويداد مشابه اينبار از سوي روس ها باشيم.